onderwerp

Feiten over wetenschap

Op deze pagina verzamelen we korte, gecontroleerde feiten over wetenschap. Elk feit begint bij een actuele aanleiding, maar legt vooral het mechanisme erachter uit. De nieuwste editie in dit onderwerp is: Het koudste punt in het heelal gemaakt op aarde.

Vragen over wetenschap

Wetenschap

Het koudste punt in het heelal gemaakt op aarde

In een laboratorium is een temperatuur van 9,7 picokelvin bereikt, bijna een miljard keer kouder dan de diepe ruimte. Bij deze extreme kou stopt de beweging van atomen vrijwel volledig en smelt materie samen tot één kwantumgolf.

Vraag: Hoeveel kouder is het nieuwe temperatuurrecord vergeleken met de diepe ruimte?

Wetenschap

Een kosmische flits verblindt onze zon

Gamma-ray bursts stralen in enkele seconden meer energie uit dan onze zon in haar gehele levensduur van 10 miljard jaar. Deze kortstondige kosmische flitsen ontstaan door extreme gebeurtenissen, zoals de geboorte van een zwart gat.

Vraag: Hoeveel energie komt er bij een gamma-ray burst vrij in vergelijking met onze zon?

Wetenschap

Waarom de maan bij de horizon reusachtig lijkt

De maan groeit niet wanneer hij vlak boven de horizon staat; de afstand en het beeld op je netvlies blijven exact gelijk. Je brein schat de horizon verder weg in door bomen en gebouwen, en vergroot de maan daarom automatisch.

Vraag: Wat gebeurt er met de maan als hij vlak boven de horizon staat?

Wetenschap

Romeins glas met ingebouwde nanotechnologie

Het 1600 jaar oude Romeinse Lycurgusglas verandert van kleur zodra er licht doorheen schijnt. Ambachtslieden voegden hiervoor goud- en zilverdeeltjes op nanoschaal toe, een techniek die we pas in de moderne tijd doorgrondden.

Vraag: Welke metalen gebruikten de Romeinen op nanoschaal in het Lycurgusglas?

Wetenschap

Hoe je lichaam elke seconde miljarden deeltjes doorlaat

Elke seconde vliegen er honderd miljard neutrino's dwars door je hele lichaam heen, zonder dat je daar ook maar iets van merkt. Deze 'spookdeeltjes' zijn zo ongrijpbaar dat wetenschappers een hele kubieke kilometer Zuidpoolijs nodig hebben om ze eindelijk eens te kunnen meten.

Vraag: Waarom hebben wetenschappers een kubieke kilometer ijs nodig om neutrino's te vangen?

Wetenschap

Overal spookdeeltjes in je lichaam

Elke seconde razen er honderd miljard neutrino's door je lichaam, zonder dat je er iets van merkt. Deze 'spookdeeltjes' gaan dwars door de aarde heen en zijn pas te meten door een kubieke kilometer Zuidpoolijs in een telescoop te veranderen.

Vraag: Waar worden neutrino's met de IceCube-telescoop gemeten?

Wetenschap

Groenland verbergt honderden valleien

Onder het ijs van Groenland liggen honderden valleien die op oude kaarten los of helemaal niet zichtbaar waren. Een nieuwe kaart verbindt er nu honderden tot één netwerk onder de ijslaag.

Vraag: Wat bleek er onder Groenlands ijs te zitten?

Wetenschap

Enorme nieuwe krater op de maan ontdekt

NASA heeft per toeval een enorme nieuwe krater op de maan ontdekt die in 2024 is ontstaan. Met een breedte van 221 meter is de inslagplek groter dan het Romeinse Colosseum, maar het bleef twee jaar lang totaal onopgemerkt op satellietbeelden.

Vraag: Hoe breed is de recent ontdekte krater op de maan?

Wetenschap

De iconische Diplodocus was geen Amerikaanse local

Hoewel we de Diplodocus door films als Jurassic Park als een typisch Amerikaanse dinosaurus zien, liep hij miljoenen jaren geleden ook in Europa rond. Spaanse paleontologen identificeerden fossiele voetafdrukken die bewijzen dat deze iconische reuzen destijds een wereldwijd verspreidingsgebied hadden.

Vraag: Waarvan dachten we lang onterecht dat de Diplodocus alleen daar voorkwam?

Wetenschap

Ratten lachen om een kietelrobot

Ratten lachen hardop als ze gekieteld worden, maar voor mensen is dit onhoorbaar. Hun gelach is ultrasoon en ligt rond de 50 kilohertz, ruim boven de grens van ons gehoor.

Vraag: Op welke geluidsfrequentie lachen ratten als ze gekieteld worden?

Wetenschap

Klimaatverandering maakt ons eten minder voedzaam

Door de stijgende CO2-concentratie in onze atmosfeer veranderen gezonde gewassen ongemerkt in een soort 'junkfood'. Planten groeien weliswaar sneller, maar hopen vooral suikers en zetmeel op ten koste van ijzer, zink en eiwit.

Vraag: Welke stoffen hopen planten vooral op wanneer ze worden blootgesteld aan een overvloed aan CO2?

Wetenschap

Waarom een zonsverduistering je ogen pijnloos beschadigt

Kijken naar een zonsverduistering doet geen pijn, maar brandt geruisloos een gat in je netvlies. Doordat het licht dimt, trekken je pupillen niet samen maar open, waardoor schadelijke straling ongehinderd je oog binnenkomt.

Vraag: Waarom voel je het niet direct als een zonsverduistering je ogen beschadigt?

Wetenschap

Opgedoken Guinness-fles uit 1864 is nog perfect bewaard

Een intacte fles Guinness uit 1864 is na 162 jaar opgedoken uit een wrak bij Dover. De ijskoude, pikdonkere zeebodem werkte als een perfecte koelkast waarbij de waterdruk voorkwam dat de kurk erdoor de interne gassen uitvloog.

Vraag: Wat zorgde er op de zeebodem voor dat de kurk na 162 jaar nog altijd op de fles Guinness zat?

Wetenschap

De poepexplosie die complex leven mogelijk maakte

Tijdens de Cambrische explosie ruim 500 miljoen jaar geleden veranderde de zeebodem door een massale toename van dierlijke uitwerpselen. Deze enorme hoeveelheid poep veranderde de chemie van de oceaan en creëerde zuurstofrijke micro-omgevingen die de ontwikkeling van complexe levensvormen versnelden.

Vraag: Wat was volgens onderzoekers een katalysator voor de snelle evolutie tijdens de Cambrische explosie?